Trong thế giới chuyển động cơ khí, bên cạnh vòng bi (ổ lăn) quen thuộc, Ổ trượt (hay còn gọi là Bạc trượt, tên tiếng Anh: Sliding Bearing) đóng một vai trò không thể thay thế, đặc biệt là trong các ứng dụng tải trọng nặng và tốc độ thấp.
Vậy ổ trượt là gì? Tại sao các máy móc hạng nặng lại ưu tiên sử dụng bạc trượt thay vì vòng bi? Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về cấu tạo, vật liệu và nguyên lý hoạt động của thành phần quan trọng này.
1. Ổ Trượt (Sliding Bearing) Là Gì?
Ổ trượt là một loại ổ đỡ cơ khí hoạt động dựa trên nguyên lý ma sát trượt (sliding friction). Khác với ổ lăn dùng con lăn hoặc viên bi, bề mặt của ổ trượt tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với ngõng trục thông qua một lớp màng bôi trơn.
Đặc điểm vận hành:
- Màng bôi trơn: Bề mặt làm việc thường được bao phủ bởi dầu, mỡ hoặc chất bôi trơn rắn. Lớp màng này giúp giảm thiểu ma sát, chống mài mòn và quan trọng nhất là hấp thụ rung động, bảo vệ thiết bị.
- Ưu điểm: Hoạt động cực kỳ êm ái, chịu được tải trọng va đập lớn, kết cấu đơn giản và dễ dàng lắp đặt ở những vị trí không gian hẹp.
- Nhược điểm: Ma sát khởi động lớn (do chưa hình thành màng dầu). Tuy nhiên, nhược điểm này hiện đã được khắc phục bởi các dòng Bạc đồng tự bôi trơn hiện đại.
2. Cấu Tạo Chính Của Ổ Trượt
Một cụm ổ trượt điển hình bao gồm hai thành phần chính:
- Ngõng trục (Journal/Neck): Là phần của trục quay được đỡ bởi ổ.
- Bạc lót (Bearing Bushing/Shaft Tile): Là phần bao quanh ngõng trục, thường có hình dạng ống trụ hoặc bán nguyệt (miểng).
Để tăng khả năng chịu mòn và giảm ma sát, mặt trong của bạc lót thường được phủ hoặc đúc thêm một lớp vật liệu đặc biệt gọi là Lớp lót ổ trượt (Bearing Lining). Vật liệu chế tạo lớp lót này quyết định trực tiếp đến tuổi thọ và hiệu suất của ổ.
3. Vật Liệu Chế Tạo: Từ Hợp Kim Đến Composite
Việc lựa chọn vật liệu cho bạc trượt là yếu tố then chốt. Dưới đây là các nhóm vật liệu phổ biến:
- Hợp kim kim loại: Bao gồm Hợp kim Babit (Hợp kim trắng), Gang chịu mòn, Hợp kim Nhôm và phổ biến nhất là Hợp kim Đồng (Bronze) nhờ khả năng chịu tải và dẫn nhiệt tốt.
- Vật liệu phi kim: Nhựa kỹ thuật, Cao su, Gỗ cứng, Carbon Graphite.
- Vật liệu Composite (Bạc 3 lớp): Đây là công nghệ tiên tiến (thường thấy ở dòng SF-1). Cấu tạo gồm: Lưng thép + Lớp bột đồng thiêu kết hình cầu + Lớp phủ bề mặt PTFE (Teflon) và Chì. Cấu trúc này giúp bạc vừa chịu lực tốt (nhờ thép) vừa tự bôi trơn hoàn hảo (nhờ PTFE).
Bạn đang phân vân giữa Bạc Đồng và Bạc Composite? Liên hệ Ngũ Kim Đỉnh Vàng để được tư vấn vật liệu phù hợp nhất với tải trọng máy của bạn.
Xem thêm: Bạc đồng ghép graphite JDB
4. Phân Loại Ổ Trượt Trong Công Nghiệp
Tùy thuộc vào hướng chịu lực và kết cấu, ổ trượt được chia thành các loại sau:
4.1. Theo hướng chịu lực
- Ổ đỡ (Radial Bearings): Chịu lực hướng tâm (vuông góc với trục). Thường dùng cho các trục quay của động cơ, băng tải.
- Ổ chặn (Thrust Bearings): Chịu lực dọc trục. Dùng để chặn sự dịch chuyển của trục theo phương ngang.
4.2. Theo chất bôi trơn
- Ổ bôi trơn dầu/mỡ: Cần hệ thống cấp dầu định kỳ.
- Ổ tự bôi trơn (Self-lubricating Bearings): Sử dụng vật liệu chứa dầu hoặc chất bôi trơn rắn (Graphite/PTFE), không cần bảo trì.
4.3. Theo kết cấu
- Bạc liền (Solid Bushing): Dạng ống nguyên khối.
- Bạc hai nửa (Split Bearing): Được chia làm hai mảnh, dùng cho các vị trí cổ trục khuỷu động cơ (bạc biên, bạc balie).
5. Tại Sao Nên Chọn Ổ Trượt Cho Các Ứng Dụng Tải Nặng?
Mặc dù vòng bi rất phổ biến, nhưng bạc trượt vẫn giữ vị thế độc tôn trong các ứng dụng đặc thù:
- Chịu tải trọng cực lớn: Diện tích tiếp xúc bề mặt lớn giúp phân bố lực tốt hơn so với điểm tiếp xúc của bi cầu.
- Môi trường khắc nghiệt: Các loại bạc trượt tự bôi trơn hoạt động tốt trong bụi bẩn, nước, hoặc nhiệt độ cao nơi mỡ bôi trơn của vòng bi sẽ bị hỏng.
- Hấp thụ rung động: Màng dầu hoặc lớp vật liệu composite giúp giảm chấn động, bảo vệ trục máy tốt hơn.
- Tiết kiệm không gian: Bạc trượt có thành mỏng, giúp thiết kế máy nhỏ gọn hơn.
Kết Luận
Ổ trượt là giải pháp tối ưu cho các bài toán về tải trọng nặng, tốc độ thấp và yêu cầu độ ổn định cao. Việc hiểu rõ về vật liệu và phân loại sẽ giúp bạn chọn được loại bạc phù hợp, nâng cao tuổi thọ thiết bị.
Tại Ngũ Kim Đỉnh Vàng, chúng tôi chuyên cung cấp các dòng Bạc trượt, Bạc lót, Ổ trượt tự bôi trơn chất lượng cao, đáp ứng đa dạng nhu cầu từ sửa chữa thay thế đến chế tạo máy mới.
CÔNG TY TNHH MTV NGŨ KIM ĐỈNH VÀNG
- Website: oilless-bearing.ngukimdinhvang.com
- Hotline: 0966 621 123
- Sản phẩm: Bạc trượt, Bạc lót, Bạc tự bôi trơn.
Liên hệ ngay để nhận Catalogue và Báo giá các loại Bạc trượt mới nhất!
